Od lat 80-tych obserwuje się zanik alei śródpolnych oraz drzew wzdłuż ciągów komunikacyjnych. W ostatnich latach masowe

 wycinki oraz źle przeprowadzone cięcia "pielęgnacyjne" drzew spowodowały bezpowrotną utratę wartościowych elementów krajobrazu wiejskiego. Tradycja obsadzania dróg w pobliżu wsi wywodzi się z XIX wieku. Wówczas zwyczajowo folwarki i majątki ziemskie obsadzały drzewami liściastymi drogi lokalne, trakty i gościńce. Jeszcze w latach 70-tych na obszarze Wzgórz Dalkowskich odnotowano ponad 50 alei, obecnie zachowało się ich 20, z reguły w bardzo złym stanie. Podobne drogi śródpolne obsadzone jabłoniami, czereśnią i śliwą zachowały się na niewielkich odcinkach w stanie cząstkowym. Przyczyny takiego stanu to masowa wycinka, rozjeżdżanie ciężkim rolniczym sprzętem, podpalanie, zaorywanie alei z powodu zwiększenia powierzchni pół upranych, obumieranie z powodu braku pielęgnacji i chorób.

Znaczenie zadrzewień śródpolnych było przedmiotem wielu badań naukowych. Wykazały one znaczącą rolę jaką pełnią zadrzewienia na obszarach rolnych. Spośród nich najważniejsze to:

• Funkcje zadrzewień Wpływ zadrzewień na wysokość plonówpoprawa stanu środowiska naturalnego,
  
• Przeciwdziałanie erozji wietrznej i wodnej,
  
• Zwiększanie retencji wodnej,
  
• Łagodzenie mikroklimatu,
  
• Zwiększanie bioróżnorodności obszarów wiejskich,
  
• Tworzenie korytarzy ekologicznych,
  
• Korzystne oddziaływania względem społeczności wiejskich.

Tymczasem w Niemczech ochroniono 2000 alei o długości 5400 km. jako dobro kultury, w Skandynawii od wielu lat realizuje się projekty nasadzeń alei wzdłuż dróg lokalnych jako pasy ochronne zadrzewień śródpolnych. W Polsce poważnym problemem jest brak wiedzy o wartościach przyrodniczych i kulturowych zadrzewień.


W wyniku prowadzonych w 2010 roku badań inwentaryzacyjnych na terenie jedenastu gmin zlokalizowanych w obrębie Wzgórz Dalkowskich stwierdzono znaczny ubytek starych alei drzew owocowych. Z ponad 200km bieżących alei w dobrym stanie technicznym pozostało jedynie ok. 15%.

Jeszcze do połowy lat większość dróg  prowadzących pomiędzy miejscowościami była obsadzana różnymi gatunkami drzew owocowych. Do dnia dzisiejszego pozostało zaledwie kilka odcinków, dróg przy których możemy spotkać stare drzewa owocowe. Najlepiej zachowane aleje znajdują się koło miejscowości Obiszów, Świnino, Dalków, Chotków.

Prowadzone w 2010 roku badania inwentaryzacyjne miały na celu ustalenie lokalizacji alei, składu gatunkowego, a także opis stanu zdrowotnego oraz wskazanie głównych przyczyn ich zaniku. W wyniku badań ustalono, że najistotniejszym powodem zanikania alei było ich umyślne wycinanie ze względu na potrzeby komunikacyjne. Dotyczy to zarówno dróg asfaltowych jak również dróg polnych, po których obecnie porusza się ciężki sprzęt rolniczy. Aleje drzew owocowych przy drogach o nawierzchni asfaltowej również nie są mile widziane przez drogowców. Spadające jesienią owoce mogą powodować lokalną śliskość nawierzchni. Dodatkowo drzewa takie najczęściej sadzono w koronie drogi, w odległości 1 – 1,5m od krawędzi jezdni, czasem nawet bliżej.

Struktura gatunkowa alei drzew owocowych rosnących na obszarze Wzgórz Dalkowskich jest dość zróżnicowana. Najwięcej zachowanych jest alei czereśniowych i jabłoniowych. Drzewa sadzono w odstępach od 8 do 12m. Obwód największego drzewa – czereśni rosnącej w okolicach miejscowości Dalków wynosi 235cm, obwód największej jabłoni - 191cm. Drzewo znajduje się przy drodze powiatowej pomiędzy miejscowościami Świnino – Wilczyn. Śliwy tworzące niegdyś aleje na skutek niekontrolowanego rozrostu mają obecnie postać krzewiastą.

 Najistotniejsze przyczyny zaniku alei:

• wycinanie drzew ze względu na potrzeby komunikacyjne
  
• naturalne starzenie się drzew,
  
• brak nasadzeń uzupełniających,
  
• dewastacja drzew podczas zboru owoców,
  
• wycinanie drzew ze względu na ich zły stan zdrowotny,
  
• wypalanie miedzy,
  
• choroby drzew,
  
• niedostateczna wiedza o funkcjach zadrzewień wśród mieszkańców.
  

Funkcji pełnionych przez zadrzewienia śródpolne, w tym aleje drzew owocowych jest wiele. Wpływają one korzystnie na mikroklimat, retencjonują wody opadowe. Są również filtrem redukującym stężenia zanieczyszczeń wprowadzanych przez człowieka do środowiska w tym gazów cieplarnianych. Zadrzewienia śródpolne oraz aleje drzew hamują siłę wiatru, zmniejszając erozję eoliczną, powstrzymują spływy powierzchniowe gleby.

Aleje drzew owocowych w dalszym ciągu stanowią miejsce integracji mieszkańców, głównie jako źródło owoców oraz punkt orientacyjny w terenie. Aleje, a także inne zadrzewienia śródpolne stanowią również miejsce występowania wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Rosnące wzdłuż dróg drzewa i krzew tworzą sieć korytarzy ekologicznych łączących izolowane populacje.

Pomimo wielu istotnych funkcji jakie pełnią aleje drzew owocowych stają się one coraz rzadszym elementem krajobrazu wiejskiego. Podczas prowadzonych badań inwentaryzacyjnych do tej pory stwierdzono zaledwie kilka starych alei drzew owocowych, które są w dobrym stanie zachowania. Dlatego tak ważna jest ich ochrona, rewaloryzacja lub przeprowadzanie nasadzeń w nowych miejscach, a także akcje promocyjne i edukacyjne, które pozwolą na zaangażowanie społeczności lokalnych w aktywną ochronę tych obiektów. Brak podejmowanych działań może doprowadzić do całkowitego zaniku alei w ciągu najbliższej dekady.  

  

	Kontakt: Fundacja Ekologiczna „Zielona Akcja” 59-220 Legnica, Al. Orła Białego 2,
	Partner projektu: Fundacja EkoRozwoju, Wrocław, Białoskórnicza 26, www.eko.wroc.pl
	„Bank Drzewek” jest inicjatywą realizowaną w ramach projektu „Partnerstwo dla drzew i klimatu – społeczna odpowiedzialność biznesu w zakresie ochrony środowiska” finansowany ze środków Funduszu Inicjatyw Obywatelskich.